Zestawy wyrobów do wykonywania ociepleń ścian zewnętrznych budynków metodą bezspoinową (lekką-mokrą) obejmują wiele materiałów, które w całym układzie pełnią określone role oraz którym stawiane są odpowiednie wymagania. Chciałbym się tutaj skupić na wyprawach elewacyjnych, które w systemach ociepleniowych pełnią kilka, niezwykle ważnych funkcji.

1. Przeznaczenie.

Bez wątpienia najważniejszym z zadań, które muszą spełnić wyprawy jest ochrona materiałów znajdujących się pod warstwą tynku nawierzchniowego, a przez to zabezpieczenie zarówno samej elewacji jak i elementów konstrukcyjnych budynków. Można stwierdzić, że elewacja jest dopóty trwale zabezpieczona, dopóki szczelna pozostaje powłoka zewnętrzna. Należy tutaj podkreślić, że wszystkie uszkodzenia powstałe na elewacji związane są z przedostawaniem się wody przez niewłaściwie uszczelnione styki ocieplenia z innymi elementami budynku lub przez powstałe rysy lub pęknięcia. Warstwa tynku nawierzchniowego narażona jest na wiele czynników zewnętrznych i na skutek tych obciążeń ulega najszybciej procesom starzeniowym spośród wszystkich materiałów ociepleniowych, a w efekcie końcowym jako pierwsza ulega zniszczeniu. Drugą ważną funkcję, które pełnią materiały nawierzchniowe, to naturalnie spełnienie wszystkich wymogów w całej sferze związanej z estetyką elewacji. Wymaga się od materiałów wykończeniowych szerokiej palety kolorystycznej, trwałości samej barwy oraz wolnego przyrostu zanieczyszczeń.

Widzimy, że istnieje cały szereg wymogów, którym z uwagi na stosowane różne rodzaje spoiw, wypełniaczy jak i pigmentów, nie jest w stanie sprostać wyłącznie jeden rodzaj materiału.

2. Spoiwa

Do produkcji wypraw elewacyjnych używane są dwa rodzaje spoiw: mineralne oraz organiczne.

Spoiwa mineralne (nieorganiczne) obejmują cement, wapno oraz szkło wodne potasowe. W procesie wiązania zachodzą reakcje chemiczne, które w przypadku zarówno bardzo niskich, jak i wysokich temperatur mogą ulec zaburzeniom. Z tego względu przy stosowaniu barwionych tynków mineralnych oraz silikatowych bardzo ważne jest właściwe zabezpieczenie elewacji nie tylko w czasie wykonywania samych prac, ale również podczas przebiegu procesów wiązania (występowanie wykwitów). Spoiwa mineralne są obojętne elektrostatycznie, co powoduje zdecydowanie wolniejszy przyrost zanieczyszczeń na elewacji. Wyprawy mineralne i silikatowe są naturalnie zabezpieczone przed pojawieniem się i rozwojem na elewacji alg oraz grzybów, dla których dyspersje stanowią doskonałą pożywkę. Tynki na bazie spoiw mineralnych charakteryzuje jednak niższa odporność na uszkodzenia mechaniczne oraz wyższa wodochłonność. Z tej ostatniej przyczyny, moim zdaniem, tynki mineralne powinny być zawsze dodatkowo zabezpieczone farbą elewacyjną (najlepiej silikonową).

Do spoiw organicznych należą dyspersje żywic tworzyw sztucznych (na ogół żywice winylowe lub akrylowe). Spoiwa te wiążą fizycznie poprzez odparowanie wody. Dzięki swojej elastyczności podwyższają odporność tynków na obciążenia mechaniczne i ograniczają pojawienie się rys. Umożliwiają stosowanie pigmentów organicznych i uzyskiwanie praktycznie nieograniczonej liczby kolorów. Powłoki na bazie żywic mają jednak zdolność gromadzenia ładunków elektrostatycznych, a także ograniczoną paroprzepuszczalność. Żywice podwyższają palność materiałów wykończeniowych i stanowią dobrą pożywką dla alg oraz grzybów. Żywica silikonowa, używana w produkcji tynków silikonowych, nie pełni roli samego lepiszcza, jednak bardzo mocno podwyższa dyfuzyjność powłoki, znacznie ogranicza wodochłonność i dzięki swojej mikrostrukturze utrudnia osiadanie zanieczyszczeń.

3. Wypełniacze i dodatki

Jako wypełniaczy oraz dodatków używa się mączek mineralnych, środków konserwujących i antygrzybicznych (pamiętać jednak należy, że z upływem kilku lat ulegają one całkowitej dezaktywacji), preparatów zmiękczających wodę, dodatków zapobiegających zbyt szybkiemu odparowaniu wody, kruszyw oraz innych. Ograniczę się tutaj tylko do omówienia kruszyw stosowanych w celu uzyskania właściwej struktury tynku cienkowarstwowego. Ponieważ wszystkie kruszywa są pochodzenia naturalnego i zabarwi enie poszczególnych partii może się od siebie nieznacznie różnić, najlepiej zamawiać w jednej dostawie masy tynkarskie, które mają być użyte na określonej ścianie.

Kruszywa kwarcowe są powszechnie wydobywane jako kopaliny, odpowiednio oczyszczane i frakcjonowane. Posiadają bardzo zwartą, gładką i nienasiąkliwą powierzchnię, która obniża trwałość powiązań spoiw, pigmentów oraz pozostałych wypełniaczy. Na ogół po kilkuletnim okresie użytkowania elewacji następuje wypłukanie z większych ziaren struktury spoiw oraz pigmentów, przez co odsłonięta zostaje naturalna barwa zastosowanego kruszywa.

Kruszywa węglanowe są produktem uzyskiwanym z kruszenia skał wapiennych i dolomitowych. Bardziej nasiąkliwa powierzchnia ziaren umożliwia uzyskanie zdecydowanie większej przyczepności pomiędzy kruszywem i pozostałymi składnikami masy tynkarskiej. Wadą tych kruszyw jest zdecydowanie wyższa cena surowca.

4. Pigmenty

Podobnie jak w przypadku spoiw stosowane są pigmenty nieorganiczne oraz organiczne. Niektóre z pigmentów pochodzenia organicznego nie mogą być używane do produkcji tynków mineralnopochodnych (mineralne, silikatowe oraz silikonowe) z uwagi na brak odporności na środowisko alkaliczne lub możliwości wzajemnego zsieciowania ze spoiwem dyspersyjnym, którego ilość w tynkach mineralnopochodnych jest mocno ograniczona. Należy również pamiętać o tym, że kolory wypraw elewacyjnych stosowanych w systemach ociepleń ścian zewnętrznych ograniczone są współczynnikiem odbicia światła i nie można używać kolorów o odbiciu światła mniejszym niż 20% w przypadku tynków dyspersyjnych oraz 30% przy pozostałych (naprężenia termiczne!!!).

Pigmenty organiczne umożliwiają uzyskanie praktycznie każdego koloru, jednak dotyczy to tylko tynków dyspersyjnych. Pigmenty o bardzo intensywnym zabarwieniu (szczególnie czerwień) są bardzo drogie.

Pigmenty nieorganiczne uzyskiwane są z tlenków metali i należą do najstarszych stosowanych na świecie. Ich liczba jest ograniczona, dlatego też w wyrobach mineralnopochodnych niektóre kolory są niemożliwe do uzyskania. Decydując się na tynki silikatowe lub silikonowe należy się wcześniej upewnić, czy wybrany kolor możliwy jest w tych produktach do uzyskania.

Bez wątpienia na pytanie, które z wypraw elewacyjnych są najlepsze i na które należy się decydować przy wyborze sytemu, odpowiedzieć nie jest łatwo. Dla łatwiejszego przeglądu mieszanek i zapraw tynkarskich zamieściłem tabelę, w której zawarte zostały najważniejsze cechy dotyczące każdego z produktów. Zdecydowanie najlepszymi parametrami mogą pochwalić się wyroby na bazie żywic silikonowych. Są łatwe w obróbce, hydrofobowe, paroprzepuszczalne oraz wolno ulegają zabrudzeniu. Wadą ich jest jednak cena oraz pewne ograniczenia wynikające z ograniczonych możliwości kolorystycznych.

Ryszard Szymański

Dyrektor ds. sprzedaży

Baumit Sp. z o. o.